Μήπως οι αριθμοί είναι πιο σημαντικοί από τον άνθρωπο και γιατί η ψυχή δεν πρέπει να μετράει λιγότερο από το spreadsheet

Γράφει ο Maverick 

Οι σύγχρονοι ποδοσφαιριστές φορούν GPS trackers, καρδιοσυχνόμετρα και αισθητήρες που καταγράφουν σχεδόν τα πάντα: ταχύτητα, επιτάχυνση, καρδιακό ρυθμό, ακόμη και ποιότητα ύπνου. Τα δεδομένα αυτά ανήκουν τυπικά στον σύλλογο. Το ερώτημα είναι: σε ποιο βαθμό ο παίκτης έχει πραγματικό έλεγχο; Μπορεί να αρνηθεί; Τι συμβαίνει όταν αυτά τα δεδομένα χρησιμοποιούνται για να δικαιολογήσουν μειώσεις συμβολαίων, αποκλεισμούς από την ενδεκάδα ή ακόμη και πρόωρες αποχωρήσεις; Η συναίνεση συχνά είναι τυπική και όχι ουσιαστική.

Η αίσθηση ότι κάθε κίνηση μετράται δημιουργεί ένα περιβάλλον διαρκούς πίεσης. Πολλοί παίκτες περιγράφουν ότι αισθάνονται «εργαζόμενοι σε εργοστάσιο» και όχι αθλητές. Η υπερβολική εξάρτηση από αριθμούς μπορεί να αγνοεί τον ανθρώπινο παράγοντα: την κούραση, το άγχος, τα προσωπικά προβλήματα. Όταν ένας προπονητής ή η διοίκηση αποφασίζει με βάση τα δεδομένα ότι «δεν αποδίδεις», χωρίς να λάβει υπόψη την ψυχολογία, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι καταστροφικό για την καριέρα και την υγεία του αθλητή.

Τα μοντέλα δεν είναι ουδέτερα. Εκπαιδεύονται πάνω σε ιστορικά δεδομένα που συχνά αντανακλούν υπάρχουσες προκαταλήψεις: φυλετικές  ή πολιτισμικές. Ένας αλγόριθμος μπορεί να υποτιμά συστηματικά παίκτες από ορισμένες χώρες ή να υπερτιμά συγκεκριμένους τύπους αθλητών. Όταν αυτές οι «αντικειμενικές» μετρήσεις καθορίζουν μεταγραφές και συμβόλαια, η ανισότητα αναπαράγεται με επιστημονικό μανδύα.

Κάτι ακόμα που συνδέεται άμεσα με την επιβίωση των τεχνικών. Τα analytics δίνουν στους ιδιοκτήτες ισχυρό εργαλείο για να δικαιολογούν απολύσεις. Αν οι δείκτες πίεσης, κατοχής ή expected goals δεν ταιριάζουν με τις προσδοκίες, ο προπονητής φεύγει – ανεξάρτητα από το αν χτίζει κάτι μακροπρόθεσμο. Η τέχνη της προπονητικής μετατρέπεται σε διαχείριση αριθμών. Η διαίσθηση και η ανθρώπινη κρίση υποχωρούν μπροστά στο spreadsheet. Για αυτό τον λόγο ας είμαστε και λίγο επιεικής απέναντι σε προπονητές που δεν προωθούν ποδοσφαιριστές από ακαδημίες ή φυτώρια ομάδων διότι δεν θα έχουν τον χρόνο να μπορέσουν αυτή την επένδυση να την αποκομίσουν ως επιτυχία οι ίδιοι αφού αν δεν έρθουν αποτελέσματα σύντομα θα είναι άνεργοι. 

Οι πλούσιοι σύλλογοι έχουν τμήματα data science με δεκάδες αναλυτές, ιδιόκτητα λογισμικά και πρόσβαση σε προηγμένα μοντέλα. Οι μικρότεροι βασίζονται σε φθηνότερες λύσεις ή καθόλου. Έτσι, το χάσμα ανταγωνιστικότητας μεγαλώνει: όχι μόνο στα χρήματα για παίκτες, αλλά και στην ικανότητα να «διαβάζουν» το παιχνίδι καλύτερα. Η ανάλυση δεδομένων γίνεται ακόμη ένα εργαλείο συγκέντρωσης ισχύος.

Ποιος φτιάχνει τα μοντέλα; Ποιος τα ελέγχει; Όταν μια απόφαση (απόλυση προπονητή, πώληση παίκτη, αλλαγή συστήματος) βασίζεται σε «black box» αλγόριθμο, η λογοδοσία εξαφανίζεται. Οι διοικήσεις μπορούν να κρύβονται πίσω από τους αριθμούς, αποφεύγοντας την ανθρώπινη ευθύνη.

Μισό λεπτό εδώ για να σας εξηγήσω πως σαφέστατα και είμαι υπέρ της προόδου σε όλα τα είδη ανάλυσης του παιχνιδιού και φυσικά δε θα μπορούσε ένα σπορ όπως το ποδόσφαιρο να μείνει πίσω. Η  ανάλυση δεν είναι από μόνη της κακή. Μπορεί να προστατεύσει παίκτες από τραυματισμούς, να βελτιώσει την προπόνηση και να κάνει πιο δίκαιες ορισμένες αποφάσεις. Το πρόβλημα ξεκινά όταν μετατρέπεται από εργαλείο σε απόλυτο κριτή. Όταν οι αριθμοί γίνονται πιο σημαντικοί από τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από αυτούς.

Στο ποδόσφαιρο του 2026, το ηθικό ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα χρησιμοποιούμε data. Είναι ποιος ελέγχει τα data, με ποιον σκοπό και με ποιο κόστος για τους ανθρώπους που ζουν μέσα στο άθλημα. Αν δεν απαντήσουμε σε αυτά τα ερωτήματα, κινδυνεύουμε να μετατρέψουμε το πιο ανθρώπινο άθλημα του κόσμου σε μια καθαρά αριθμητική επιχείρηση – όπου η ψυχή μετράει λιγότερο από το spreadsheet.