Ρέιντζερς εναντίον Σέλτικ: Παραπάνω από ένα ματς, και όχι απλά ένα ντέρμπι!
Έχουν αναμετρηθεί σε 450 επίσημα παιχνίδια. Η κόντρα της Ρέιντζερς με τη Σέλτικ συνήθως έκρινε πρωταθλήματα ή τίτλους, αλλά φέτος αυτό το μεταξύ τους ματς πιθανότατα θα βοηθήσει, αν έρθει ισόπαλο, την εκπληκτική Χαρτς να σπάσει αυτό το απίθανο δίπολο και να πάρει ένα πρωτάθλημα που μοιάζει απίστευτο! Η Ρέιντζερς έχει 172 νίκες και η Σέλτικ μία λιγότερη σε αυτήν την κόντρα, που για να βρούμε τις ρίζες της πρέπει να πάμε στον Τριακονταετή Πόλεμο στη Βρετανία, που έγινε τον 17ο αιώνα, από το 1618 έως το 1648. Αφορμή του ήταν οι διαφορετικές θρησκευτικές πεποιθήσεις Καθολικών και Προτεσταντών.
Γράφει ο Χρήστος Σωτηρακόπουλος
Αυτή η θρησκευτική διαφορά οδήγησε πολλούς να χάσουν τη ζωή τους εκείνη την περίοδο, υπερασπιζόμενοι τα πιστεύω τους. Όσο κι αν ακούγεται περίεργο, η ίδια πίστη στον Χριστιανισμό, υπό διαφορετικό πρίσμα, οδήγησε κατά καιρούς σε ακρότητες. Για πάρα πολλά χρόνια ο σεκταριανισμός (δηλαδή ο διαχωρισμός των ανθρώπων ανάλογα με τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις) στην Ιρλανδία και στη Σκωτία υπήρξε τόσο έντονος, ώστε ακόμη και συγγενείς να μη λένε καλημέρα!
Ακόμη νωρίτερα, τον 16ο αιώνα, ο θρησκευτικός ηγέτης του προτεσταντικού ρεφορμισμού Τζον Νοξ και οι άνθρωποι που τον ακολουθούσαν πιστά εφάρμοσαν το δόγμα της «εθνικής κάθαρσης» από τους καθολικούς σε ολόκληρη τη Σκωτία, αλλά και την πάταξη κάθε μορφής αντίδρασης από επιστήμονες που ήγειραν ερωτήματα. Εκείνους τους κατηγόρησαν ότι ακουμπούν ή και ξεπερνούν τα όρια του αθεϊσμού. Στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, όσοι ακολουθούσαν τον Παπισμό ή εξέφραζαν την αντίθεσή τους στον Προτεσταντισμό εκτελέστηκαν άμεσα για παραδειγματισμό.
Στο ποδόσφαιρο, η αιώνια κόντρα, το Old Firm, ανάμεσα σε Ρέιντζερς και Σέλτικ συνεχίζεται αδιάλειπτα.
Στο πρώτο μου βιβλίο το 2008, με τίτλο «Παιχνίδι χωρίς όρια», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΤΟΠΟΣ και έγινε best seller, φτάνοντας μέχρι σήμερα τις 60.000 αντίτυπα σε πωλήσεις, είχα προσπαθήσει να αναλύσω τι είναι αυτό που δημιουργεί τέτοια έχθρα ανάμεσα στους οπαδούς της Σέλτικ, που είναι καθολικοί, και εκείνους της Ρέιντζερς, που είναι προτεστάντες.
Έχοντας παρακολουθήσει από κοντά κάποια παιχνίδια τους και έχοντας μιλήσει με κόσμο στη Γλασκώβη, προσπαθώντας να καταλάβω γιατί κάποιος πρέπει να είναι με τη μία ή την άλλη ομάδα, κατέληξα στο συμπέρασμα πως δεν υπάρχει άλλο ντέρμπι σε όλο τον πλανήτη που να πλησιάζει έστω το μίσος και την έχθρα που νιώθουν οι μεν για τους δε.
Ούτε το Μπαρτσελόνα – Ρεάλ ούτε το Μπόκα – Ρίβερ, που έχουν πολλά κοινά στοιχεία με αυτή την αναμέτρηση, αλλά ούτε στο ελάχιστο υπάρχει αυτό το κοινωνικό υπόβαθρο στη διαμάχη.
Και μέσα στο γήπεδο, η ατμόσφαιρα ενός «Old Firm», όπως αποκαλούν το ντέρμπι αυτό λόγω της παλαιότητας της αντιπαλότητας, θα επιβεβαιώσει για όποιον το βιώσει πως δεν μιλάμε για έναν απλό αγώνα!
Αυτό που δεν συνάντησα πουθενά, ενώ έχω δει χιλιάδες ματς, ήταν ένα δολοφονικό τάκλιν του Γκρέιαμ Σούνες (τότε παίκτη και προπονητή στη Ρέιντζερς) τον Γενάρη του 1987 πάνω στον Ρόι Αϊτκεν της Σέλτικ, επτά δευτερόλεπτα μετά την έναρξη του ματς!
Η Ρέιντζερς ιδρύθηκε το 1873 ως μια Πρεσβυτεριανή Λέσχη Αγοριών. Στην αρχή δεν εκπροσωπούσε κάτι συγκεκριμένο από πλευράς θρησκευτικής, αλλά στις τάξεις της συνασπίστηκαν όλοι εκείνοι που δεν έβλεπαν με καλό μάτι την επιτυχία της Σέλτικ και των καθολικών που την ακολουθούσαν τα επόμενα χρόνια.
Οι Κέλτες εξέφραζαν και εκφράζουν το καθολικό στοιχείο όχι μόνο της Σκωτίας, αλλά και της Ιρλανδίας. Η ομάδα γεννήθηκε το 1887 και έγινε η πρώτη εκπρόσωπος της αγγλοσαξονικής Ευρώπης που κατέκτησε το Κύπελλο Πρωταθλητριών το 1967 στη Λισαβόνα, με τη νίκη της επί της Ίντερ του Ελένιο Ερέρα, της κλασικής αντιπροσώπου του κατενάτσιο, που διέθετε σύμβολα όπως ο Ματσόλα, ο Κόρσο και ο Φακέτι. Τα χρώματα και τα σύμβολα της ομάδας, το πράσινο και το τετράφυλλο τριφύλλι, παραπέμπουν στις ιρλανδικές ρίζες της.
Το πρώτο ματς της Σέλτικ εναντίον της Ρέιντζερς έγινε στις 28 Μαΐου 1888. Για να συμπληρώσει ομάδα, η Σέλτικ ζήτησε οκτώ παίκτες δανεικούς από τη Χιμπέρνιαν του Εδιμβούργου, την ομάδα που εκπροσωπούσε έως τότε το ιρλανδικό στοιχείο στη Σκωτία. Μάλιστα το όνομα Hibernia στα λατινικά σήμαινε ακριβώς αυτό: Ιρλανδία. Οι δανεικοί παίκτες έκαναν μια χαρά τη δουλειά τους και νίκησαν με 5-2 τους Προτεστάντες της Ρέιντζερς, ανοίγοντας τον χορό.
Το «Old Firm» δεν άρχισε δυσοίωνα ούτε είχε προβλήματα. Αντίθετα, τα πρώτα χρόνια οι σχέσεις ανάμεσα στις δύο κοινότητες ήταν καλές και τα ποδοσφαιρικά ματς βοηθούσαν στη σύσφιξη των σχέσεων. Σύντομα όμως άρχισε ο κύκλος του μίσους.
Τις πρώτες δύο δεκαετίες του 20ού αιώνα δημιουργήθηκε ένταση από τη μετανάστευση πολλών Ιρλανδών από το Μπέλφαστ, που δούλευαν στα ναυπηγεία επειδή η εταιρεία τους άλλαξε έδρα και πήγε στη Γλασκώβη. Αυτό εκτόξευσε στα ύψη το μίσος για τους καθολικούς.
Με την ανεργία και την οικονομική ανέχεια που ακολούθησαν την περίοδο του Μεσοπολέμου να χειροτερεύουν το βιοτικό επίπεδο, δεν ήταν δύσκολο να εντοπιστούν αποδιοπομπαίοι τράγοι. Κάθε Ιρλανδός εργάτης έγινε στόχος από τους προτεστάντες.
Οι Billy Boys, οι οπαδοί της Ρέιντζερς, εμπνεύστηκαν το όνομά τους από τον Γουλιέλμο της Οράγγης (William of Orange). Το προσωνύμιο του Ολλανδού βασιλιά, ακόμη και σήμερα σε πολλές περιοχές της Ιρλανδίας και της Σκωτίας, είναι King Billy και ήταν αυτός που με το χρώμα το πορτοκαλί συνδέθηκε με τον Προτεσταντισμό.
Οι Billy Boys έφτιαξαν τη δική τους εκδοχή της Κου Κλουξ Κλαν όταν έγιναν κυνηγοί κεφαλών στη Γλασκώβη και έκαναν επιθέσεις σε κάθε Ιρλανδό μετανάστη. Οι Fenians, δηλαδή οι Ιρλανδοί εθνικιστές που από τη δεκαετία του 1850 ήταν αντίθετοι στη βρετανική κυριαρχία στη χώρα τους, εντάχθηκαν στον «στρατό» των οπαδών της Σέλτικ, η οποία έγινε σύμβολό τους.
Για χρόνια άνθρωποι δεν μπορούσαν να βρουν δουλειά σε εταιρεία όπου ο ιδιοκτήτης ήταν προτεστάντης (ή καθολικός, ανάλογα). Τα παιδιά δεν μπορούσαν να κάνουν μάθημα στο ίδιο κτίριο με άλλα που είχαν διαφορετικό δόγμα. Στα μπαρ, αν φορούσες σταυρό — δείγμα εξτρεμιστικού καθολικισμού σύμφωνα με τους φανατικούς προτεστάντες — δεν σε σέρβιραν.
Άτυχοι άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους φορώντας τη λάθος φανέλα στο λάθος σημείο της πόλης.
Ακόμη και η αστυνομία μπήκε σε λάθος μονοπάτια για πολλά χρόνια, απαγορεύοντας στους οπαδούς της Ρέιντζερς να ανοίγουν βρετανικές σημαίες (την επίσημη του κράτους δηλαδή) μέσα στο «Πάρκχεντ», την έδρα της Σέλτικ, γιατί θεωρούσε πως αυτό προβόκαρε το πλήθος — ένα πλήθος που κατέκλυζε τις εξέδρες με σημαίες της Ιρλανδίας.
Από την άλλη, για χρόνια συνιστούσαν σε παίκτες και οπαδούς της Σέλτικ να μην κάνουν τον σταυρό τους στην έδρα της Ρέιντζερς, το «Άιμπροξ».
Το θρησκευτικό χάσμα μεταξύ των δύο συλλόγων υπήρξε τόσο αγεφύρωτο για πάρα πολύ μεγάλο διάστημα, ώστε έως τη δεκαετία του ’90 δεν έδιναν συμβόλαια σε όποιον ήξεραν ότι πιστεύει σε αντίθετο δόγμα από εκείνο που πρέσβευαν.
Η Σέλτικ πάντως υποχώρησε πρώτη σε αυτό το σημείο και από τη δεκαετία του ’50, δειλά-δειλά άρχισε να κάνει άνοιγμα σε καλούς παίκτες που δεν ήταν καθολικοί. Η Ρέιντζερς ήταν ακραιφνώς ομάδα Διαμαρτυρόμενων. Ακόμη και οι γραμματείς που δούλευαν στα γραφεία έπρεπε να προσκομίσουν χαρτιά της θρησκείας ακόμη και των γονέων τους για να βρουν δουλειά!
Ανάμεσα στα υπόλοιπα εκπληκτικά που διαπιστώνει κανείς αναλύοντας την ιστορία των δύο ομάδων είναι πως η Γκλάσγκοου Ρέιντζερς από το 1873 έως σήμερα άλλαξε μόνο 21 προπονητές σε 153 χρόνια! Ούτε η Σέλτικ πάει πίσω. Στον πάγκο της έχουν κάτσει συνολικά 23 διαφορετικοί άνθρωποι, κάτι επίσης εντυπωσιακό, αφού μιλάμε για 138 χρόνια ιστορίας.
Ένας λόγος που δεν άλλαζαν συχνά προπονητές οι δύο ομάδες ήταν και θρησκευτικός. Μόνο φανατικοί ρεφορμιστές προτεστάντες μπορούσαν να κάνουν αίτηση για τη δουλειά στη Ρέιντζερς, οπότε δεν υπήρχαν πολλοί υποψήφιοι.
Ο Μπιλ Στρουθ πάντως κατάφερε να μείνει για 34 χρόνια στη θέση του, από το 1920 έως το 1954. Στη Σέλτικ, ο πρώτος προπονητής, φανατικός καθολικός ο Γουίλι Μάλει, έμεινε στη θέση του από το 1888 έως το 1940, κατακτώντας 16 πρωταθλήματα!
Η Ρέιντζερς, παρά τα τεράστια προβλήματα και τη χρεοκοπία του 2011 που την έφερε στην τέταρτη κατηγορία, από άποψη τίτλων είναι η πιο πετυχημένη ομάδα στον πλανήτη, έχοντας 121 τίτλους στη συλλογή της. Μάλιστα, το 1999, νικώντας την Αμπερντίν στον τελικό του Λιγκ Καπ Σκωτίας, έγινε ο πρώτος ποδοσφαιρικός σύλλογος που έφτασε τους 100 τίτλους.
Η Σέλτικ, που έπιασε τους 100 τίτλους τον Μάιο του 2016, είναι πιο πετυχημένη στην Ευρώπη από την αιώνια εχθρό της, με ένα Κύπελλο Πρωταθλητριών (1967) και δύο ακόμη χαμένους τελικούς (1970 στο ίδιο Κύπελλο και το 2003 στο Κύπελλο UEFA). Πλέον, στη Σκωτία την έφτασε σε σύνολο τίτλων. Συνολικά έχει 120 και είναι ένα τρόπαιο μακριά από τη Ρέιντζερς.
Η Ρέιντζερς έχει έναν τίτλο στο Κύπελλο Κυπελλούχων το 1972 και έχει παίξει επίσης σε τέσσερις χαμένους τελικούς, το 1961, το 1967, το 2008 και το 2022.
Από κάθε άποψη λοιπόν, το 1989 είναι μια «ιστορική» χρονιά, σπάζοντας μια παράδοση 116 ετών. Ο Μο Τζόνστον έγινε ο πρώτος ρωμαιοκαθολικός που πήρε μεταγραφή στη Ρέιντζερς. Έπαιζε στη γαλλική Ναντ και είχε περάσει και από τη Γουότφορντ στην Αγγλία, αλλά η καριέρα του στη Σέλτικ ήταν αυτή που πυροδότησε το φυτίλι.
Την πρώτη μέρα που υπέγραψε, πολλοί φίλοι της Ρέιντζερς συγκεντρώθηκαν έξω από το «Άιμπροξ» και έκαψαν τα εισιτήρια διαρκείας σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Οι αντιδράσεις συνεχίστηκαν για καιρό και ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο.
Ο Μο Τζόνστον δεν κέρδισε ποτέ θέση στις καρδιές και την εμπιστοσύνη των οπαδών, αν και έκανε αυτό που ήξερε πολύ καλά: σκόραρε σχεδόν σε κάθε ματς.
Ωστόσο, η ενέργειά του τρία χρόνια νωρίτερα, σε αγώνα της Σέλτικ κόντρα στη Ρέιντζερς, να χτυπήσει με κεφαλιά έναν αντίπαλο και να αποβληθεί δεν τον βοήθησε. Όχι για την αποβολή, αλλά γιατί φεύγοντας για τα αποδυτήρια έκανε το σήμα του σταυρού στους οπαδούς της Ρέιντζερς!
Κάτι ανάλογο έγινε και με τον Πολωνό γκολκίπερ της Σέλτικ, Άρθουρ Μπόρουτς, επίσης ρωμαιοκαθολικό, τον Φεβρουάριο του 2006, επειδή έκανε τον σταυρό του. Η αστυνομία θεώρησε πως προκάλεσε τους οπαδούς των «Gers», που τον μήνυσαν, και η ιστορία έφτασε έως το δικαστήριο. Πρωτόδικα καταδικάστηκε σε δίμηνη φυλάκιση, αλλά έκανε έφεση. Το αιτιολογικό της απόφασης εξηγούσε πως σε έναν ανοιχτό χώρο κάποιος οφείλει να προσέχει τις κινήσεις του για να μην εξάπτονται τα πάθη.
Στην περίπτωση του Τζόνστον, πάντως, η κατάσταση είχε ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Ένας σύνδεσμος οπαδών της Ρέιντζερς έκλεισε σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Ο ίδιος ο παίκτης φοβόταν για τη ζωή του και αποφάσισε να προσλάβει προσωπική φρουρά σε 24ωρη βάση.
Οι οπαδοί της Σέλτικ βρήκαν τρόπο και επιτέθηκαν στον πατέρα του, καίγοντας το αυτοκίνητό του. Ο ίδιος έκανε τα πάντα για να γίνει αρεστός στους οπαδούς της νέας του ομάδας, φτάνοντας στο σημείο ακόμη και να φτύσει το έμβλημα της Σέλτικ!
Οι αντιδράσεις παρέμεναν ακραίες και έτσι, μετά από μόλις έναν χρόνο, αποφάσισε να φύγει.
Όποιος πάντως θέλει να βιώσει το απόλυτο ντέρμπι και μια αληθινή εμπειρία ζωής, ας ανηφορίσει μία φορά μέχρι τη Γλασκώβη. Αξίζει!
